Bệnh zona gây nên bởi virus thủy đậu VZV (varicella zoster virus), loại virus hướng da thần kinh. Bệnh thủy đậu xuất hiện ở người bị nhiễm VZV. Sau khi khỏi bệnh thủy đậu vẫn còn một lượng nhỏ VZV tồn tại trong rễ hạch thần kinh, sau đó VZV tái hoạt động khi có điều kiện thuận lợi như chấn thương tinh thần hoặc thể chất, có thai, điều trị phóng xạ, suy giảm miễn dịch, đang dùng hoá trị liệu, bị bệnh ác tính, nhiễm HIV… LÂM SÀNG Trước khi xuất hiện tổn thương da từ 2-3 ngày, bệnh nhân thường có cảm giác báo hiệu như: rát dấm dứt, đau vùng sắp mọc tổn thương kèm theo triệu chứng toàn thân ít hoặc nhiều như mệt mỏi, đau đầu... Hạch ngoại vi lân cận có thể sưng và đau. - Vị trí tổn thương: Tổn thương chỉ phân bố ở một bên của cơ thể (nửa bên phải hoặc nửa bên trái), và theo một nhánh, hoặc một dây thần kinh nào đó. - Tổn thương cơ bản: Bệnh bắt đầu bằng các mảng đỏ, nề nhẹ, lần lượt nổi dọc dây thần kinh thành dải, thành vệt, sau 1-2 giờ trên mảng đỏ xuất hiện những bọng nước chứa dịch trong, căng khó vỡ, các bọng nước tập trung thành cụm, thành đám. Sau đó bọng nước đục, vỡ ra thành vết trợt ướt, rồi đóng vẩy tiết, khi lành để lại sẹo. Từ khi bắt đầu mọc đến khi lành sẹo khoảng 20-30 ngày. - Triệu chứng cơ năng: + Đau rát vùng nổi tổn thương, có khi đau từ trước khi nổi tổn thương làm bệnh nhân đi khám chuyên khoa thần kinh. + Đau nhức kiểu bỏng buốt, đau do viêm dây thần kinh cảm giác do VZV gây nên, ở người trên 50 tuổi thường bị đau nhiều và đau kéo dài, khi tổn thương ngoài da đã khỏi cảm giác đau còn kéo dài nhiều tháng, nhiều năm sau. + Trước hoặc cùng thời gian với mọc tổn thương ở da bệnh nhân thường sốt nhẹ, hạch vùng lân cận sưng, đau. ĐIỀU TRỊ - Tại chỗ: Hồ nước, dung dịch thuốc màu như dung dịch xanh methylen 1%, dung dịch Castellani, tím methyl 1%, mỡ acyclovir. Mỡ kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn. - Toàn thân: + Thuốc kháng virus Acyclovir 200mg x 5viên / ngày x 7 ngày, cách 4 giờ uống 1 viên (có khi dùng liều cao 800mg x 4lần /ngày 1 đợt 7-10 ngày). + Kháng sinh chống bội nhiễm. + Giảm đau, kháng viêm, an thần. Có thể chọn: Efferangan, Seduxen, Neurontin (Gabapentin). Neurontin 300mg thường dùng lúc đầu 1viên/ngày sau có thể tăng lên 2-3viên/ngày. Nếu đau dai dẳng có thể bôi kem EMLA, kem capsaicin, lidocain gel, uống thuốc chống trầm cảm ba vòng, phóng bế thần kinh và vật lý trị liệu kết hợp. + Sinh tố nhóm B liều cao.